Translate

Wednesday, May 31, 2023

Sejarah lengkap perlombongan di Muzium Bukit Besi

BUKIT BESI yang terletak kira-kira 33 kilometer dari bandar Dungun, Terengganu pernah menjadi pusat perlombongan bijih besi terbesar di Asia Tenggara.

 Mengikut sejarahnya, bijih besi di kawasan itu dijumpai ahli kaji bumi Jepun dikenali sebagai Kuhara pada tahun 1916 sebelum syarikatnya, Kuhara Mining Limited diberi lesen oleh kerajaan negeri Terengganu untuk memulakan aktiviti perlombongan pada Mei 1930. 

Sebuah syarikat Jepun lain, Nippon Mining Company seterusnya telah mengambil alih konsesi perlombongan bijih besi sembilan tahun kemudian. 

Bukit Besi semakin berkembang pesat membangun apabila operasinya yang diambil alih pula oleh syarikat Britain, Eastern Mining Metal Company (Emmco) pada tahun 1950.

 Sewaktu zaman kegemilangannya itu, Bukit Besi muncul antara bandar paling maju di Terengganu dengan lengkap insfrastruktur dan menarik tenaga kerja Eropah sebelum operasi perlombongan bijih besi itu ditutup sepenuhnya pada tahun 1971. 

Pengurus Besar Lembaga Kemajuan Terengganu (Ketengah), Tengku Datuk Ahmad Nadzri Tengku Musa berkata, pada masa ini, Bukit Besi yang merupakan pekan kecil termasuk dalam wilayah agensi itu.

 Beliau berkata, selain Terowong Bukit Tebuk di Kampung Nibung Kubur, Dungun, beberapa tinggalan perusahaan bijih besi seperti stesen simpanan bahan letupan, simpanan bijih besi, peleburan bijih besi dan kolam renang masih boleh dilihat sehingga hari ini. 

“Kementerian Pembangunan Desa dan Wilayah menerusi Ketengah telah mengambil inisiatif membuka Muzium Bukit Besi yang beroperasi secara rasmi mulai 15 Oktober 2021.

 “Muzium terbabit menghimpunkan koleksi khazanah dan maklumat lengkap berhubung perlombongan bijih besi di Bukit Besi,” katanya kepada Panorama baru-baru ini. 

Sehubungan itu, Tengku Ahmad Nadzri menjemput orang ramai khususnya peminat sejarah agar menelusuri sejarah perlombongan logam terbabit di Muzium Bukit Besi.

Transformasi Terowong Bukit Tebuk

 

Oleh MOHD AZLI ADLAN

PERSEKITARAN Terowong Bukit Tebuk, Dungun, Terengganu yang dahulunya sepi dan kurang terurus hingga disangkakan ‘berhantu’ telah mengalami transformasi 360 darjah sejak awal Februari lalu. 

Kerja-kerja naik taraf pencahayaan dan landskap taraf terowong bersejarah terbabit telah dilaksanakan Kementerian Pelancongan Seni dan Budaya dengan kos RM200,000, manakala selenggaraannya di bawah tanggungjawab Majlis Daerah Dungun. 

Transformasi lanskap kawasan dan pencahayaan lampu berwarna-warni pada waktu malam tersebut telah menggamit kehadiran ramai pengunjung termasuk pelancong di lokasi berkenaan.

 Mereka teruja berswafoto berlatarbelakangkan terowong terletak di pinggir Kampung Nibong Kubur itu sebelum memuat naiknya di media sosial masing-masing.

Kuasa tular kemudiannya pantas mempopularkan Terowong Bukit Tebuk sebagai destinasi tumpuan pelancong terbaharu di Dungun.

 Lokasi itu turut menjadi antara tumpuan untuk merakam momen mengabadikan kenangan berpakaian raya bersama sanak saudara dan sahabat-handai pada Syawal lalu. 


Salah seorang anak jati Dungun, Wan Nur Isma Wan Azman, 32, berkata, sebelum ini, Terowong Bukit Tebuk sepanjang 143 meter tersebut hanyalah laluan alternatif biasa buat penduduk setempat untuk ke pusat bandar Dungun. 

“Saya juga salah seorang yang pernah beberapa kali melaluinya sebagai jalan pintas sewaktu kecil, namun tidak sedar ia sebenarnya merupakan salah satu khazanah berharga daerah ini. 

“Terowong tersebut salah satu sisa sejarah yang masih tinggal membuktikan perlombongan bijih besi pernah menjadi nadi ekonomi daerah Dungun pada era 1930-an hingga 1970-an,” katanya kepada Panorama baru-baru ini. 

Wan Nur Isma berkata, dia juga tidak menyangka laluan terowong bertar tersebut asalnya merupakan rel kereta api pengangkut bijih besi dari Bukit Besi ke pelabuhan yang terletak di Pengkalan Nibong di sini. 

Tambah ibu kepada dua anak itu, sama seperti tapak pelabuhan, rel kereta api di dalam Terowong Bukit Tebuk sudah pupus dalam lipatan sejarah sejak tahun 1970-an.

 “Sehubungan itu, saya sebagai anak jati Dungun menghargai usaha kerajaan untuk mengindahkan semula monumen terbabit. 


“Ia mendorong ramai tertarik mengunjunginya dan secara tidak langsung mendedahkan semula fakta sejarah kurang didendang khususnya kepada generasi muda,” ujarnya.

 Sementara itu, Setiausaha Kehormat Persatuan Sejarah Malaysia cawangan Dungun, Wan Mohd. Rosli Wan Ngah berkata, Terowong Bukit Tebuk dibina syarikat Nippon Mining Company yang memegang konsesi perlombongan bijih besi di Bukit Besi sebelum zaman penjajahan Jepun. 

Beliau berkata, sebuah bukit yang terletak di pinggir Kampung Nibong Kubur telah ditebuk bagi menyambung rel kereta api yang sudah dibina dari Bukit Besi hingga Kampung Che Lijah berhampiran. 

“Pembinaan terowong tersebut dapat memendekkan masa mengangkut bijih besi menggunakan kereta api ke pelabuhan Pengkalan Nibong yang tapaknya kini terletak di Sura, Dungun. 


“Kerja-kerja menebuk bukit bagi membina terowong kereta api berkenaan telah bermula pada tahun 1932 sebelum siap sepenuhnya empat tahun kemudiannya iaitu 1936,” ujarnya. 

Wan Mohd. Rosli berkata, terowong tersebut telah dipasang dengan konkrit bagi menjadikan ia lebih kukuh dan mengurangkan risiko mudah runtuh.

 Jelas beliau, terowong tersebut dinamakan Terowong Bukit Tebuk berikutan pembinaan perlu menebuk sebuah bukit di lokasi berkenaan. 

“Keunikannya terowong ini pada sisi dalamnya terdapat dua lubang seakan-akan bilik masing-masing di bahagian kanan dan kiri. 

“Fungsinya bagi membolehkan orang ramai berlindung di dalamnya sekiranya berselisih dengan kereta api,” katanya. 

Wan Mohd. Rosli berkata, pada zaman kegemilangan industri bijih besi di Bukit Besi, terowong tersebut menjadi saksi beratus ribu tan logam tersebut diangkut untuk dieksport ke luar negara. 

Cerita beliau, fungsi terowong kereta api terbabit berjalan selama lebih kurang 40 tahun sebelum menghadapi zaman kegelapan seiring penutupan industri bijih besi berskala besar di Bukit Besi pada 8 September 1971.


 “Eastern Mining and Metal Company (EMMCO) yang mengambil alih konsesi perlombongan bijih besi di Bukit Besi kemudiannya menanggalkan rel kereta api yang terdapat di terowong tersebut. 

“Sebahagian rel kereta api terbabit telah dibawa pengurusan EMMCO untuk dipasang di kawasan perlombongan bijih besinya yang baharu di Australia,” ujar beliau. 

Wan Mohd. Rosli berkata, laluan Terowong Bukit Tebuk tersebut kemudiannya ditar untuk kegunaan kenderaan biasa sebagai jalan pintas ke pusat bandar Dungun.

 

Terengganu cukup bekalan air, ada rezab 200 juta liter

KUALA TERENGGANU – Bekalan air bersih untuk kegunaan lebih 360,000 isi rumah di negeri ini dijamin tidak terjejas walaupun negara ketika ini dilanda cuaca panas ekoran fenomena El Nino. 

Ketua Pegawai Eksekutif Syarikat Air Terengganu (Satu), Abdul Karim Endut berkata, sebanyak 15 loji rawatan air (LRA) di negeri ini masih berupaya membekalkan air sebanyak 1,041 juta liter sehari kepada pengguna. 

“Kapasiti pengeluaran air di kesemua LRA terbabit juga telah meningkat lebih 811 juta liter sehari berbanding 720 juta liter sehari pada tahun lalu.

 “Kita juga mempunyai simpanan air sebanyak 200 juta liter,” katanya selepas meninjau LRA Kepong 2 dan muka sauk Pulau Musang di sini semalam.

 Abdul Karim menjelaskan, sepanjang sejarah, Terengganu tidak pernah mengalami krisis air disebabkan sungai kering akibat kemarau. 

Ujar beliau, ia disebabkan negeri ini dikurniakan sungai yang sangat besar sebagai sumber bekalan air mentah. 

“Begitupun, jika ditakdirkan juga sumber air sungai mengering, kita masih mempunyai alternatif lain iaitu Empangan Kenyir (Hulu Terengganu).

 “Sekiranya berlaku gangguan bekalan air di Terengganu buat masa ini, ia sebenarnya disebabkan faktor luar jangka seperti paip pecah dan kerja-kerja penyelenggaraan di LRA,” katanya.